نبايد گمان رود كه اين سخن غيبت و گناه است زيرا در آن نام شخصى برده نشده تا به او زيانى وارد شود بلكه منظور گوينده بر حذر داشتن مردم از آن شهر است و اين دليل بر آن است كه اگر كسى در شهرى سكنا كند كه در آن زياد گناه مىشود و كارهاى نيك كم در آن صورت مىگيرد از نظر اقامت در آن شهر معذور نيست ، بلكه بايد از آن مهاجرت كند . خداوند فرموده است : أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها « 1 » ، و اگر عايله‌اش يا وجود علاقه‌اى مانع او از مهاجرت است نبايد از حال خود راضى باشد و دلش بدان آرام گيرد بلكه بايد از اقامت خود در آن شهر دلنگران بوده و پيوسته بگويد : رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُها « 2 » ، زيرا هرگاه ستم تعميم يابد ، بلا فرود مىآيد ، و همه را هلاك مىگرداند و مطيعان و عاصيان را فرا مىگيرد ، چنان كه خداوند فرموده است : وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً « 3 » در اين صورت براى چنين شخصى نقصانى در اسباب دين نيست ، ليكن قطعى است كه رضايت مطلق وجود ندارد ، مگر آنگاه كه وجود اسباب به فعل خداوند نسبت داده شود امّا در نفس خود موردى ندارد كه به اين حال راضى و خشنود باشد . عالمان در اين كه از اهل مقامات زير كدام فضل است اختلاف كرده‌اند : 1 - آن كه مرگ را به سبب شوق به لقاى پروردگار دوست مىدارد . 2 - آن كه بقاى زندگى را دوست مىدارد تا پروردگارش را خدمت كند . 3 - كسى كه مىگويد : من چيزى اختيار نمىكنم و به آنچه خداوند برايم اختيار مىكند راضى و خشنودم . اين مسأله را از صاحب معرفتى پرسيدند گفت : دارندهء رضا افضل است چه زبان درازى او كمتر است . مىگويم : سپس غزّالى چنان كه در آغاز كتاب وعده داده داستانهاى چندى از محبّان و اقوال و مكاشفات آنها و سخنان پراكنده ديگرى را ذكر كرده است . و چون برخى از آنها مشتمل بر مفاهيم مطالب گذشته و بعضى تكرار آنها و بقيّهء چيزهايى است كه نه بر صحّت آنها اطمينانى است و نه به مدّعيان آنها وثوقى ، بعلاوه برخى از آنها متناقض برخى ديگر بوده و پاره‌اى از آنها با ظواهر احكام شرع تعارض دارد لذا از نقل آنها صرف نظر كرديم ،

--> ( 1 ) نساء / 97 : . . . مگر سرزمين خدا پهناور نبود كه مهاجرت كنيد . ( 2 ) نساء / 75 : خدايا ما را از اين شهر ( مكّه ) كه اهلش ستمگرند بيرون آور . ( 3 ) انفال / 25 : و بپرهيزيد از فتنه‌اى كه تنها به ستمكاران شما نمىرسد .